Gelibolu Gezi Rehberi

Ana Sayfa » Gelibolu: Medeniyetlerin Kesişme Noktasi

Gelibolu, Çanakkale: Medeniyetlerin Kesişme Noktasi

Çanakkale Boğazı ve Gelibolu Yarımadası, kimi zaman medeniyetlerin buluştuğu, kimi zamansa çatıştığı özel bir yer. Eski çağlardan bugüne konumu itibarıyla tarihi olaylarda kilit rol oynamış Gelibolu’ya biraz daha yakından bakıyoruz.

Gelibolu, Çanakkale

Gelibolu Gezi rehberi

Uygarlık tarihinin iki büyük medeniyeti Persler ve Helenler kıtalararası geçişlerini Çanakkale Boğazı üzerinden yapmışlar. Söz konusu uygarlıkların efsanevi liderleri Kserkes ve Büyük İskender, Gelibolu Yarımadası üzerinden düşmüşler saygı duydukları düşmanlarının ve hayallerinin peşine. Tabii, Gelibolu ve çevresine yolu düşenler ya da burada hakimiyet kuranlar Persler ve Helenlerle sınırlı kalmamış. Hititler, Frigler, Lidyalılar, Bergamalılar, Romalılar, Bizanslılar ve Osmanlılar bölgeyle bir şekilde teması olan diğer uygarlıklar. Gotlar, Hunlar, Araplar ise bölgeyi ele geçirmeye niyetlenip başarılı olamayan medeniyetler arasında.

İşte bunca uygarlığın izini bıraktığı Gelibolu’nun merkezinde pek çok tarihi yapı bulunuyor. Tarihi ‘Gelibolu Kalesi’nden geriye kalanlar, deniz yoluyla kente gelenleri ilk karşılayan kalıntılar. Trakya’ya adını veren ‘Trak’lar tarafından inşa edildiği düşünülen kale, zaman içinde pek çok kez yıkılmış, bir o kadar da onarım görmüş. Bugün Gelibolulu balıkçılar için güvenli bir liman görevi gören kalenin en sağlam kalan bölümü, ‘Piri Reis Müzesi’ olarak hizmet veriyor.

  • Denizyolu: Hava şartlarının yaratabileceği sis, rüzgar, yağış gibi nedenler deniz ulaşımını bazen olumsuz etkiliyor. Bu nedenle, Liman Başkanlığı’ndan bilgi alınması şart.

Denizci ve Derviş Kenti

Gelibolu yine konumu itibarıyla tam anlamıyla bir denizci ve derviş kenti olagelmiş. Gelibolu’nun her yanına yayılmış bulunan derviş ve denizci türbeleri bu durumun en güçlü göstergesi. Bu anlamda kentin en göze çarpan tarihi yapıları ise ‘Ulu Camii’ ve ‘Mevlevihane’.

İlk olarak Osmanlı Sultanı Murat Hüdavendigar tarafından 1385 yılında inşa ettirilen Ulu Camii, 1889 yılında yıkılıp tekrar inşa edilmiş. Cami kırma çatısı ve dikdörtgen planıyla oldukça sade görünüyor. Cuma namazlarında, eski bir gelenek hala devam ettiriliyor. Gazi Süleyman Paşa’nın fetihleri anısına imam hutbeye elinde kılıçla çıkıyor.

Azade Mehmet Dede Efendi tarafından 1621 yılında yaptırılan Mevlevihane ise, en geniş araziye ve semahaneye sahip olmasıyla ünlü. Detaylarında batı ile doğunun mimari izlerinin görüldüğü yapı, bugün sema gösterileri için kullanılıyor.

Fener Kayalıkları ve bu kayalıkların üzerine oturtulmuş deniz feneri Gelibolu’nun görülmesi gereken diğer yerleri. Çanakkale Boğazı’nda seyir yapan gemilere güvenli geçiş olanağı veren fenerin yanı başında ‘Azaplar Namazgahı’, yani bir tür açık hava camii bulunuyor. Osmanlı denizcilerinin sefere çıkmadan önce toplu olarak namaz kıldığı namazgah, falezlerin üzerine tüm boğaza hakim bir noktaya inşa edilmiş.

Gelibolu Fener Kayalıkları

Gelibolu Fener Kayalıkları

  • Hamzakoy: Hamzakoy, merkezde yer alıyor ve ince kumlu, sığ suyu olan plajıyla çok tercih ediliyor. Koyda halk plajı, askeri dinlenme tesisleri ve otellerin plajları yer alıyor.

Balkan İmparatorluğu Hayali

Orta Asya’dan bir boy olarak gelip, Söğüt’te bir beylik kuran Osmanlılar, Batı Anadolu’nun pek çok kentini ele geçirdikten sonra Balkanlar’a çevirmiş yönünü. Osmanlı Sultanı Orhan Bey’in (Orhan Gazi) oğlu Gazi Süleyman Paşa, 1354 yılında Gelibolu’nun fethini gerçekleştirmiş. Burayı üs olarak kullanan Gazi Süleyman Paşa, Trakya ve Balkanlar’a pek çok kez sefer düzenleyerek Osmanlı’nın Balkan İmparatorluğu olma hayaline önemli katkılar sağlamış.

Hamzakoy

‘Rumeli Fatihi’ olarak bilinen Gazi Süleyman Paşa’nın zaferlerle dolu yaşamı, bir av sırasında çok sevdiği atının üzerinden düşmesiyle sona ermiş. Bugün türbesi Gelibolu’nun yakınındaki Bolayır’da bulunuyor. Saroz Körfezi’ne hakim bir yamaca inşa edilmiş olan türbenin en ilginç yanı Gazi Süleyman Paşa ile atının mezarlarının yan yana olması. Gazi Süleyman Paşa ölmeden önce eski Türk geleneklerine göre atıyla gömülmeyi vasiyet etmiş.

‘Vatan Şairi’ olarak bilinen Tekirdağlı Namık Kemal’in mezarı da Gazi Süleyman Paşa ile aynı bahçe içinde bulunuyor.

Bir Zafer Destanı

Gelibolu, Osmanlı İmparatorluğu için Balkanlar’a açılan kapı olması açısından önem taşırken, Gelibolu Yarımadası ise Türklerin tarihinde apayrı bir yere sahip. Bildik hikayeyi bir kez daha hatırlayalım:

20. yüzyılın başlarında gelişen ekonomilerini beslemek için kaynak arayan Avrupalı ülkeler, dünyayı çılgın bir savaşa sürükledi. Osmanlı İmparatorluğu da tarihe 1. Dünya Savaşı olarak geçen savaşın içine çekildi. O sırada doğu sınırında Rusya ile savaşan, aynı zamanda bu bölgedeki isyanlarla uğraşan Osmanlı’nın, oldukça zayıf olduğu için bu savaşı kaybedeceğini düşünen İngiltere ve Fransa, dünyanın o tarihlerdeki en büyük donanmasıyla Çanakkale Boğazı’na saldırdı. Avustralya ve Yeni Zelandalı askerlerden oluşan ‘Anzak Birlikleri’ çıkartmalarda kullanılmak üzere bu donanmaya katıldı. Ancak, hesaplamadıkları inançlı bir direnişle karşılaşan birlikler bu savaşa başlamakla tarihi bir hata yaptıklarını çok geçmeden anladı. Yaklaşık bir yıl süren bu savaşta 500 bin insan hayatını kaybetti.

İşte bugün Gelibolu denince ilk akla gelen de, bu kahramanlık destanının geçtiği mekanlar oluyor. Bölge, Milli Park olduğu için koruma altında. Son yıllarda yapılan çalışmalarla tarihine yakışan bir yer haline gelen ‘Gelibolu Yarımadası Milli Parkı’ içinde yer alan şehitliklerde, her yılın Mart ve Nisan aylarında anma törenleri yapılıyor. Şehitlikler özellikle Avustralya ve Yeni Zelandalıların geldiği günlerde oldukça yoğun. Gelibolu Milli Parkı, özellikle hafta sonları oldukça kalabalık günler yaşıyor.

Mezar Anıtlar

Mezar Anıtlar

Çok geniş bir alana yayılan Milli Park sınırları içinde şehitlikleri, anıtları ve savaşın geçtiği siperleri görmek mümkün. Ayrıca 1452 yılında Fatih Sultan Mehmet tarafından inşa ettirilen Kilitbahir Kalesi de mutlaka görülmesi gerekenler arasında yer alıyor.

  • Anzak Töreni: Çanakkale’de Arıburnu’nda çıkarma yaparken hayatını kaybeden Anzaklar, torunları tarafından her yıl 24 Nisan’ı 25 Nisan’a bağlayan gece Şafak Ayini ile anılıyor.
  • Mezar ve Anıtlar: Gelibolu Yarımadası içinde 60.000’i aşan Türk askerinin ve 250.000’i aşan Avustralya, Yeni Zelanda, İngiliz ve Fransız askerlerinin savaş mezarları ve anıtları bulunuyor.

Piri Reis’in Başarıları

Öte yandan çizdiği dünya haritaları nedeniyle adını tarihe yazdıran ‘Piri Reis’in 1465-1470 yılları arasında bir tarihte Gelibolu’da doğduğu biliniyor. Haritalarından geriye kalan Afrika, Avrupa ve Amerika kıyılarını gösteren parça ise, bilinen en eski dünya haritası olarak kabul ediliyor. UNESCO 1513 yılında yapılan bu haritanın 500. yılı olan 2013’ü ‘Anma Yılı’ olarak kabul etmiş. Yaşamı boyunca pek çok deniz zaferi kazanan Piri Reis’in -kesin olmamakla birlikte- 1554 yılında Kahire’de öldüğü biliniyor. Gelibolu Kalesi’nin sağlam kalan burcu 1991 yılında ‘Piri Reis Müzesi’ olarak düzenlenmiş.

Gelibolu Piri Reis Müzesi

Piri Reis Müzesi

Bu arada temiz hava ve uzun gezi sizi acıktırdıysa Gelibolu’nun ünlü sardalya balığını denemenizi tavsiye ediyoruz. Yaz aylarında sardalyanın en tazesini limandaki restoranlarda yiyebilir, kış aylarında ise konservesini satın alabilirsiniz. Tabii yöreye özgü peynir tatlısını da unutmamak gerek.

Özellikle Mart ayında yoğun olduğunu belirttiğimiz Gelibolu ve çevresini özel aracınızla kolaylıkla gezebilirsiniz. Ancak bir turla ve rehber eşliğinde bölgeyi gezmek, hem savaşın nedenlerini ve sonuçlarını daha iyi anlamayı, hem de rehberinizin anlatacağı yaşanmış olaylarla mekanın duygusunu daha net hissetmenizi sağlıyor.

Gelibolu

  • Deniz Müzesi: Piri Reis Deniz Müzesi, Piri Reis’e atfen düzenlenmiş objelerden oluşuyor ve müzeye giriş ücretsiz.

Hem uzak hem de yakın tarihin ayak izlerini görebildiğiniz, bölgede yaşayanların bıraktığı miraslara dokunabildiğiniz, kahramanlık destanının gururunu her santimetrekaresinde hissedebildiğiniz Gelibolu, kuşkusuz Türkiye’de görülmesi gereken yerlerin başında. Belki de baharı bir Gelibolu gezisiyle karşılamak da sizin seyahat listenizin başında yer alıyordur. Kim bilir?

Gelibolu Konaklama

Yeme İçme

  • İlhan Restaurant
  • Liman Restaurant
  • Nayko Fener Restaurant / Kafe
  • Düş Evi Hediyelik Eşya ve Cafe Bar
  • Alaeddin Sardalya
  • Osmanlı Mutfağı

Kaynak: Jetlife. Yazı / Fotoğraflar: Ömer Kokal

2016-11-30T09:46:21+00:00 Yorum yok

Siz de fikrinizi belirtin